Etiket arşivi: öykü

Dorian Gray’in Portresi ve Oscar Wilde’a iade-i itibar

Oscar Wilde ve Dorian Gray hakkında yazmaya başlamadan önce size birinden bahsetmeliyim. Adı Ambrose Bierce. Kendisi Amerikalı bir gotik temalı öykü yazarıdır, ayrıca 1800lerin sonunda ünlü bir de eleştirmendir. Şeytanın Sözlüğü ve İmkansız Öyküler en ünlü eserleri. Şimdi neden ben bu adamdan bahsettim? İmkansız Öyküleri ve başka gotik öykü yazarlarını da okumuş ve değerlendirmiş biri olarak söylemeliyim ki, Ambrose Bierce, rezil bir yazardır. Öyküleri, gotik olmasına rağmen sefil biçimde biter. Hatta birini kısaca özetleyeyim: bir adam varmış, dağda yürüyüşe çıkmış, dağda kulübe görmüş, gece içinde yatmış, içerde sesler duymuş, sabah kalkmış, evine geri dönmüş. Ne kadar hoş değil mi? Gerçek bir son yazamayan beceriksizin teki. Şeytanın Sözlüğü de bazı maddelerini okuduğumda esprili tanımlar olsa da aslında kendisinden başka herkese saydırmak için sebep bulduğu bir kılavuz yazmış.

Her neyse, Bu insan evladı, döneminde eleştirmenlerin ve yazarların Allahı gibi davranıp gelene geçene saydırmış bir insan. Oscar Wilde için de tahta kafalı ibne gibi bir yorumu var. Şimdi adama kalkıp demezler mi sen nesin diye? İmkansız “Saçma” Öyküler kitabının yazarını ciddiye almaya gerek var mı? Hele ki ibneyse sana ne? Saygısız pislik. Ayrıca seninkinden daha güzel yazıları var adamın, hıh!

Evet Oscar, adını temizlemek için yeterli çabayı gösterdiğimi düşünüyorum, yetmezse devamı da var: Dorian Gray, Oscar Wilde’ın yazdığı tek roman. Fantastik-gerilim türünde etik, ahlak, sosyal düzen ve sorumluluk-vicdan hakkında çok nadir örnekleri görülebilen konuları alt metin olarak işliyor. Aslında konuyu baştan başlatmak lazım: Dorian, köyde yaşayan temiz, saf ve çok güzel bir çocuk. Buna zengin büyükbabasından yüklü bir miras kalıyor, şehre geliyor. Bir ressamla tanışıyor, ressam da çok iyi niyetli biri, Dorian’ı esin perisi olarak görüyor ve pek çok tablosunu yapıyor. En güzelini yaptığı sırada hedonizm fantezisi olan Henry’le tanışıyor ve Henry Dorian’a bu güzelliğinin geçici olduğunu, güzelliği olmadan da kimsenin onu umursamayacağını, esas güzelliğin bedenin aldığı zevklerden geçtiğini söylüyor ve Dorian yarım tablosuna bakarak “bu güzelliği ne uğruna olursa olsun saklamak istiyorum” diye iç geçiriyor. Bu dilek gerçek oluyor (işin fantezi kısmı burası tabii) ve Dorian fiziksel olarak hiç bozulmadan Henry’nin fantezi olarak aklında kurduğu şeyleri yaşamaya başlıyor. İnsanlara acımıyor, vicdanını öldürüyor, gelenle yatıyor,  gidenle kafayı çekiyor. Ama bunun bir bedeli olarak o tablo gittikçe iğrençleşmeye başlıyor, ruhunun bir resmi olarak. Kitap böyle devam ediyor, sonunu söylemek istemiyorum, okumamış olanlar belki bilmiyorlardır.

Kitabın önemli taraflarına gelince: Henry’nin başta Dorian’ın aklını çelerken kurduğu ifade tamamen doğru çıkıyor. Bunlar sosyetenin içinde adamlar şimdi, öyle bir an geliyor ki Dorian bütün kızları elden geçirmiş, hatta analarını da eksik bırakmamış, sonra da ortaya atmış. Bunlar biliniyor ama adam o kadar güzel ki herkesin aklından geçen tek cümle şu: o saf yüz bu kadar kötü olamaz. Olsa da onu etrafımızdan ayıramayız çünkü hem zengin hem de çok güzel. Gerçekten, böyle bir toplum ne işe yarar dostlar, sorarım size. Dorian’ı eleştiren gözler, kendileri aynaya bakmıyorlar, aslında bir tebessüme, iki güzel söze “toplum” olarak kanıyorlar. Bir diğer eleştiri de sanattan ve sanatçıdan geliyor: eğer güzeli doğru değerlendirecek kapasiten yoksa hiç bununla muhatap olma. Çünkü o güzellik zayıf ruhunu sömürür, seni senden alır. Bu eleştiri Wilde’ın sanat, sanat içindir görüşünü savunması gibidir. Sıradan insan sanatı ve güzeli kavrayamaz, sanat sadece varlığı için yapılmalıdır. Son bahsedeceğim tema da sorumluluklar üzerine. Dorian sağ olsun bir kuruş sorumluluk taşımayan bir karakter. Adam öldürür, suç bıçaktadır. Hedonist olur, suç Henry’dedir. Ruhu çürür, suç tablodadır. Ulan bi sorumluluk al, bi çık ortaya, ben yaptım, lanet olsun iğrenç bir insanım de. Ama yok. Vicdanı tamamen yok Dorian’ın. Ama kendisini şöyle açıklayabiliriz: köyden geldiğinde boş bir sayfa gibiydi. Ressam basil onu daha temiz bir içerikle doldurabilecekken Henry daha ağır bastı. Çünkü resim sadece bir yansımaydı, hâlbuki Henry gerçeği vaat ediyordu. Tabii bunu kasabadan İstanbul’a gelip papatya gibi açılan genç kızlarımızda rahatça görebiliyoruz mesela. O yüzden pek yabancılık çekmiyor olmalısınız anlattığım sebeplere.

Oscar Wilde, bu romanda aslında kendisini anlatır, oldukça otobiyografik özellikleri vardır. Basil bir sanatçıdır, Oscar da öyle; basil Dorian’a âşıktır, Oscar da sonuçta Ambrose’un kabaca tabir ettiği gibi homoseksüeldir, bunun yanında basil de kendisinde saftır. Diğer taraftan Henry’yi de dünyanın kendisi hakkında düşündükleri olarak tanımlamıştır: bencil, sevimsiz, yoz. Ve hepsini geçtim, kitap bittiğinde aklınızda kalan en kuvvetli his Wilde’ın Dorian olmak isteyişi. Çünkü ne yaparsa yapsın toplum onu kabulleniyor, içine alıyor, en başlardaki o saf çocuk bir yere gitmedi diye inanıyor. Aslında adama yapılan eleştirileri göz önüne alınca bir yerde acıklı bir öyküye dönüşüyor Dorian Gray.

Bunun kitabını geçen sene Beyoğlu sahaflar festivalinden almıştım, elimdeki versiyonu varlık yayınlarından çıkan eski, saman kağıda basılı olan versiyon. Kitaplarda şekilciliğe önem veren biri olarak Dorian’a yakışan güzellikte bir basım olduğunu düşünüyorum. Okuduğum dönem de yine geçen sene 40 derece ateşle yattığım zamana denk geliyor. Sanırım o karanlık ve soğuk gece hakkındaki en güzel şey bu kitaptı.

Filmi de çekildi aslında, Ben Barnes o köyden gelen temiz yüzlü çocuğu çok başarılı canlandırmıştı. Ama senaryo zayıftı, sonunu değiştirmişlerdi, eksik tıksık vardı. Yine de izlenebilir tabii, dönem filmi olarak da fena değildi. Hatta buraya da fragmanı koyayım tam olsun.

Yılın Hedehödösü #1:Kitaplar

Şimdi sağda solda bu yılın en iyi grubu, filmi, zımbırtısı, oyuncağı, kıyafeti, zamazingosu gibi zilyon tane liste yayınlanmaya başladı. Zilyonbir adet olmasının insanlık üstüne büyük yük olmayacağını düşünerek bir liste yapmaya karar verdiysem de sene benim için uzun, düşünsem de en iyi filmi son 1 ayda izlediklerim arasından seçerim garanti, en iyi anahtarlığı daha yeni değiştirdiğim londra+budapeşte ikilisi olarak seçerim, en güzel müziği de son zamanlarda dinlediğim Archive-Fuck You olarak bildirebilirim.

Fakat bu listeler için önceden hazırlık yaptım, bir kenara yazdım ve/veya hazır internet siteleri kullandım ve kısa yoldan size sunuyorum. Ama hepsini bir arada değil, hafta boyunca yayınlanacak şekilde. En başta kitaplardan başlıyorum.

Yılın Kitapları

Zaten aylık 1 kitap ortalamasıyla okuma eylemini gerçekleştirdiğim için seçim alanım dar. Her ne kadar bu yıl 15 kitap okusam da en sevdiğimden itibaren 5 tanesini ayrıntılı olarak sizinle paylaşıyorum:

1.Hece Cümbüşü/Ölümüne Sadakat-Nick Hornby: Nick Baba büyük insan. Futbol+müzik+kitap konularını harmanlayıp önümüze en sevdiğimiz haliyle atmayı bilen bir yazar. İlk kitap Believer’da yayınlanan kitap eleştirilerinden oluşuyor. Her ne kadar kendisi kadar okuma hızım olmasa da kitap severlere güzel iltifatları ve önerileri var. Ölümüne Sadakat ise filme de çekilen High Fidelity romanı. Süper ötesi karizmatik (bana göre tabii) bir müzik dükkanı olan Rob’un kız arkadaşının kendisini çocuk gibi davranmakla suçlayarak terk etmesinin ardından bir silkinmesini ve geçmişiyle (eski kız arkadaşları tabii ki) barışmasını oldukça dürüst bir erkeğin gözünden anlatıyor. Filmi muhteşemdi, kitap da aynı seviyede. Yani şuraya yazdığım hiçbirşeyi umursamasanız, bunu umursayın ve okuyun/izleyin.

2.Brooklyn Çılgınlıkları-Paul Auster: uzun zamandır adam gibi fantastik-romantik dram dışında karakter üstüne yoğunlaşan bir orman okumamıştım, Paul Auster bu konuda eksişimi ve özlemimi giderdi. Kendisinin de oldukça iyi bir romancı olduğunu düşündüğümü belirterek devam ediyorum.

3. Mezarlık Kitabı-Neil  Gaiman: Kapağa ve adına aldanmamak gerek, dozunda bir gerilim-fantastik-çocuk kitabı tanımıyla anlatabileceğim bir kitap. Açıkçası benim için zor bir günde karanlık havasıyla destek olduğu için sayıyorum, bir de Neil Gaiman’ın da iyi bir yazar olduğunu farkettim için sizinle paylaşıyorum.

4. Gurur ve Önyargı-Jane Austen: Klasiğin de klasiği, romantiğin de romantiği, Darcy’nin kibri, Elizabeth’in feminist önyargıları, vazgeçilmez bir roman. Filminin neredeyse bütün repliklerini ezbere bilen biri olarak kitabını da okudum. Fakat İş Bankası Yayınları’ndan çıkan kitabın çevirisi tatmin edici değil, diğer versiyonlar hakkında da bilgim yok.

5. Türkan-Ayşe Kulin: Ayşe Kulin’in de okuduğum ilk kitabı, Türkan Saylan’ın hayatını idolleştirmeden, insancıl bir biçimde özet geçmiş, beğendim. Bu arada merak edene de söyleyeyim, dizi pek uçuyor, olaylar kitabın akışında ilerlemiyor. Hani “nasıl olsa diziyi izliyorum” diyorsanız, yemezler canım, açın okuyun.

Diğerleri ise şöyle:

Nilde Ölüm-Agatha Christie

Teknede Üç AdamJerome K. Jerome

Çok bir Çocuk-Can Yücel

Ve İşimiz Bitti-Joshua Ferris

Minyatürcü-Kunal Basu

Haç ve Hilal 1&2 –David Ball

Mesneviden Seçmeler

Kuzgun Geçidi-Anthony Horowitz

Bu yılı muhtemelen Böyle Buyurdu Zerdüşt’le kapatacağım, bu da ek bilgi.

Şahsen yeni çıkan kitap diye bir kavramım olmadığı için önceden belirlediğim klasikler ve Tuğçe’nin seçip aldıkları dışında da kitap takip etmem. Hani yılın kitap listesi diye yeni kitapları okumayı beklediyseniz benim için “yılın hedehödösü” farklı anlam taşıyor, sadece “benim yılım”dan bahsediyorum. Sonraki listeler de bu ayarda gelecek, beğenmediyseniz beklemeyin.